Intencje


Nowenna odprawiana jest w każdy piątek podczas Mszy św. o godz.19.00.

Organy na Skałce

Organy Bazyliki Św. Michała Archanioła i  Św. Stanisława B.m. Na Skałce w Krakowie

 Dziesięć lat po konsekracji Kościoła św. Michał Archanioła, której w 1751 dokonał biskup krakowski Andrzej Załuski rozpoczęto prace przy budowie organów. Wykonanie prospektu organowego wraz z dekoracją snycerską parapetu chóru muzycznego powierzono  śląskiemu snycerzowi Józefowi Weissmanowi.  Niestety nie zachowała się umowa dotycząca budowy instrumentu. Jedyną wzmiankę o organach odnajdujemy w umowie, którą konwent zawarł 30 lipca 1761 roku z malarzem i pozłotnikiem Bonawenturą Batkowskim. Zaznaczono w niej, że Batkowski powinien korzystać z tego samego rusztowania, które postawi na chórze budowniczy instrumentu: „...(malowanie) za jednym rusztowaniem y w ten czas kiedy Magister Organmistrz stawiać będzie...". Należy zatem przyjąć, że budowniczy pierwszych organów Na Skałce pozostaje postacią anonimową. Szczegółowy opis tego instrumentu odnajdujemy dopiero w treści umowy, jaką o. Ambroży Federowicz - przeor konwentu Paulinów - zawarł 7 grudnia 1889 roku z krakowskim organmistrzem Tomaszem Woyciechowskim.  
„...Ugoda...
„Niżej podpisany organmistrz zobowiązuje się organy w kościele W. W. Księży Paulinów na Skałce w Krakowie w zupełności odrestaurować tak co do tonu jak i mechaniki, a to na sumę dwieście osiemdziesiąt złr. przez cały czas roboty w czterech ratach wypłacić się mającą. Organy w wzwyż wymienionem kościele składają się z Manuału i Pedału o głosach następnych a mianowicie:


Dyspozycja organów z 1762 wg Tomasza Woyciechowskiego


Manuał
1. Pryncypał 8 stóp
2. Flet Portunal 8 stóp
3. Quintaton 8 stóp
4. Flet Major 8 stóp
5. Salicynał 8 stóp
6. Oktawa 4 stopy
7. Quanta 3 stopy
8. Super-octaua 2 stopy
9. Tercya 1 stopa
10. Decima 1 stopa 

Pedał
1. Subbas 16 stóp
2. Pryncypał 8 stóp
3. Oktawa 4 stopy
4. Quintbass 6 stóp

 
Głosy te podpisany zobowiązuje się należycie zintonować, w głosach tychże połamane piszczałki polutować, brakujące dorobić, organy harmonijnie wystroić, mechanizm tak pedalny jak i manualny polepszyć, miech pokleić. Jednem słowem instrument, o ile się tylko da do należytej dobroci doprowadzić.”
 Po upływie niespełna 25 lat od renowacji organów dokonanej przez Wojciechowskiego, konwent podjął decyzję o budowie nowych, dwu manuałowych organów, o nowoczesnej wówczas pneumatycznej trakturze gry i rejestrów. Prace przy budowie nowych organów powierzono Kazimierzowi Żebrowskiemu, znakomitemu organmistrzowi ze Lwowa, którego instrumenty znajdowały się już w Krakowie w Kościele Mariackim (1907) i w Katedrze na Wawelu (1912). Zakończenie prac przy budowie nowych organów nastąpiło w czerwcu 1914r., a ich dyspozycja była znakomitym przykładem romantycznego kierunku rozwoju budownictwa organowego.
Dyspozycja organów Żebrowskiego z 1914r.


Man. I. (C-f")    
1. Pryncypał 8' (prospekt) 
2. Bourdon 16'   
3. Gamba 8'  
4. Flet major 8'   
5. Gemshorn 8'  
6. Octava 4'    
7. Flet minor 4'
8. Mixtura 3 fach (2')


 Man. II. (C-f’’)
1. Amabilis 8'
2. Quintadena 8'
3.  Eoline 8'
4. Vox coelestis 8'
5. Dolce 4'
6. Flet travers 4'


 Pedał (C-d’)
1. Violon 16'
2. Subbass 16'
3. Octavbass 8'
4. Cello 8'


 Ponadto organy wyposażone były w nowoczesne rozwiązania techniczne służące usprawnieniu gry ( jedna  wolna kombinacja, cztery kombinacje stałe: Piano, Mezzoforte, Forte, Tutti, włącznik Crescendo - Decrescendo), a także w połączenia manuałowe i pedałowe.
 Instrument ten funkcjonował  w niezmienionym kształcie do roku 1971, kiedy to z inicjatywy  o. Stefana Woźniczki pełniącego wówczas obowiązki organisty klasztoru Na Skałce został poddany gruntownej modernizacji. Dokonano wtedy zmian w dyspozycji organów Żebrowskiego, co w rezultacie doprowadziło do utraty jednorodnego brzmienia romantycznego na rzecz brzmienia o charakterze neobarokowym.  Wykonawcą tych prac był krakowski organmistrz Henryk Siedlar.

Dyspozycja organów Kazimierza  Żebrowskiego z 1971r.

Manuał I
1. Pryncypał 8' (1914, Żebrowski)
2. Gamba 8' (1914, Żebrowski)
3. Flet major 8' (1914, Żebrowski)
4. Octava 4' (1914, Żebrowski)
5. Flet minor 4' (1914, Żebrowski)
6. Blokflet 2' (1971, Siedlar); głos ustawiony na miejscu usuniętego Gemshomu 8'
7. Sesquiáltera 2x (1971, Siedlar); głos ustawiony na miejscu usuniętego Bourdonu 16'
8. Mixtura 3x (1914, Żebrowski).

Manuał II
1. Amabilis 8' (1914, Żebrowski)
2. Quintadena 8' (1914, Żebrowski)
3. Flet travers 4' (1914, Żebrowski)
4. Prestant 4' (1971, Siedlar); głos przerobiony z Eoliny 8' Żebrowskiego
5. Oktawa 2' (1971, Siedlar); głos przerobiony z Dolce 4' Żebrowskiego
6. Cymbel 2-3 x (1971, Siedlar); nowy głos ustawiony na miejscu usuniętego Vox celestis 8' Żebrowskiego
Tremolo man. II (aparat tremolujący, dobudowany przez H. Siedlara).

Pedał
1. Violón 16' (1 914, Żebrowski)
2. Subbas 16' (1914, Żebrowski) 
3. Octavbass 8' (1914, Żebrowski)
4. Chorałbas 4' (1971, Siedlar); głos przerobiony z Cello 8' Żebrowskiego

 Kiedy na początku lat 80’ stan organów skałecznych ponownie wymagał generalnego remontu, ówczesny przeor klasztoru o. Stanisław Turek w porozumieniu z organistą prof. Jackiem Kuligiem, podjął decyzję o budowie nowego instrumentu. Założenia konstrukcyjne nowych organów zmierzały w kierunku odtworzenia barokowych organów z 1762 roku, z jednoczesnym zachowaniem wszystkich 12 głosów Żebrowskiego w układzie dwu-manuałowym. Budowę organów powierzono Włodzimierzowi Truszczyńskiemu z Warszawy, a autorami dyspozycji byli prof. Jacek Kulig oraz prof. Jan  Jargoń. Mechaniczna traktura gry i rejestrów w połączeniu ze szlachetnie brzmiącymi głosami Żebrowskiego sprawiły, że nowe organy Kościoła Na Skałce znalazły się w gronie najlepszych organów  Krakowa.
Dyspozycja organów Włodzimierza Truszczyńskiego z 1984 r.
Man. I. (C-g'")       Man II (C-g’’’)

1. Pryncypał 8 nowy (prospekt)     1. Amabilis 8' Żebrowski
2. Viola da gamba 8 Żebrowski     2. Flet rurkowy 8' nowy
3. Flet major 8 Żebrowski             3. Pryncypał 4' nowy
4. Octava 4 nowa                        4. Ret minor 4' Żebrowski
5. Travers 4 Żebrowski                 5. Octava 2' nowy
6. Sesquiáltera 2x nowa               6. Quinta 1 1/3' nowa
7. Flet leśny 2' nowy                    7. Mixtura acuta 3x nowa
8. Mixtura 5-6x nowa                   8. Cromóme 8'nowy, języczkowy
9. Dulzian 16'  nowy, języczkowy    Vibrato II man.
Vibrato I man.

 

 

Pedał (C-f')
1. Contrabas 16' Żebrowski
2. Subbas 16' Żebrowski
3. Pryncypał basowy 8' Żebrowski
4. Flet kryty 8' Żebrowski  (pierwotnie Quintadena 8’ )
5. Octava tenorowa 4' nowa
6. Cornet 3x (2 2/3') nowy
7. Trompet 16' nowy, języczkowy
Połączenia: man. II - man. I; man. I - ped.; man. II - ped.

 Dzięki nowym organom Skałka stała się ważnym centrum muzyki organowej, gdzie co rocznie organizowane są koncerty w ramach wielu międzynarodowych festiwali m.in. „Muzyka w Starym Krakowie”, „Festiwal Feliksa Mendelssohna-Bartholdy” czy „Zaduszki Organowe”.  Niestety po 25 latach eksploatacji organy Bazyliki Na Skałce ponownie wymagają gruntownej restauracji.  Ponieważ budownictwo organowe w latach 80’ ulegało fascynacji nowymi materiałami takimi jak plastik, aluminium,  bakelit czy popularna sklejka, były one również wykorzystywane na szeroką skalę w zakładzie Włodzimierza Truszyńskiego - w tym również do budowy organów w Kościele Na Skałce. Z perspektywy czasu można dziś stwierdzić, że ich zasadniczą wadą obok słabych parametrów technicznych jest krótka żywotność jednocześnie przyznając wyższość materiałom tradycyjnym takim jak drewno, skóra oraz szlachetne stopy metali. Tymczasem organy z tamtego okresu postrzegane są jako  instrumenty eksperymentalne, a zastosowanie w organach Na Sakłce materiałów niskiej jakości jest dziś jedną z głównych przyczyn pogarszającego się ich stanu technicznego. 
 Obok przywrócenia organom Bazyliki dawnej świetności w zakresie sprawności technicznej, planowane prace mają również doprowadzić do uzyskania doskonałego i spójnego brzmienia tego instrumentu.  Wyjątkowe walory akustyczne Bazyliki w połączeniu ze szlachetnym brzmieniem organów będą znakomicie korespondowały z pięknem architektury tego wyjątkowego miejsca na mapie Krakowa i z pewnością przyczynią się do rozwoju kultury muzycznej miasta.


Arkadiusz Bialic


 

Wszelkie Prawa Zastrzeżone

Programista PHP: Michał Grabowski Projekt: Michał Zabielski