SZLAK DZIEDZICTWA KULTUROWEGO PAULINÓW W MAŁOPOLSCE

Województwo Małopolskie i Zakon Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika będą
współpracować na rzecz utworzenia w Małopolsce kolejnego fragmentu Europejskiego
Szlaku Dziedzictwa Kulturowego Paulinów. W krakowskiej Bazylice Świętego Michała
Archanioła Sanktuarium Męczeństwa Świętego Stanisława na Skałce list intencyjny w tej
sprawie podpisali: marszałek Witold Kozłowski, wicemarszałek Tomasz Urynowicz i o.
Arnold Chrapkowski – Generał Zakonu Świętego Pawła Pierwszego Pustelnika.
Szlak Dziedzictwa Kulturowego Paulinów zainicjowany został przez Zakon Świętego Pawła
Pierwszego Pustelnika. Pierwszy fragment szlaku powstaje na terenie województwa śląskiego.
Kolejny powstanie w Małopolsce. Na terenie Polski Paulini obecni są od 1382 r. Pierwszy klasztor
pauliński powstał w Częstochowie na wzgórzu jasnogórskim. Aktualnie w Polsce istnieją 23
klasztory i domy zakonne, z 70. na całym świecie. Zlokalizowane są one prawie we wszystkich
województwach, ale najwięcej znajduje się ich w województwie śląskim i małopolskim. Tematem
przewodnim działań szlakowych będzie „duchowość w drodze”, wsparta chęcią ukazania roli
Zakonu Paulinów w historii Polski i społeczności lokalnych, a także prezentacji duchowości
paulińskiej oraz dziedzictwa kulturowego i architektury Zakonu. Założeniem jest, by szlak jako
turystyczno-kulturowy, oprócz elementów poznawczych zawierał również aspekt edukacyjny.
Szlak zainicjowano z myślą o różnych grupach docelowych, których motywacje są rozpięte
pomiędzy duchowością, wiedzą i aktywnością.
Szanowni państwo, jesteśmy w miejscu szczególnym, w szczególnym czasie, ale też w
szczególnym dniu. W imieniu Zarządu Województwa Małopolskiego chcę wyrazić ogromną
radość, ale i ogromną satysfakcję w związku z rozpoczęciem bardzo bliskiej współpracy z
Zakonem Paulinów. Dziś również jednoczy się – w pewnym symbolicznym zakresie –
współpraca z naszymi sąsiadami z Województwa Śląskiego. Oczywiście, zakres tej
współpracy jest dużo szerszy. Mamy bardzo wiele różnych wspólnych tematów, jak
choćby wspólne organizowanie Juromanii, czyli święta Jury Krakowsko-Częstochowskiej,
czy rewitalizacja trasy 97, łączącej Suchą Beskidzką z Żywcem, która niewątpliwie będzie
ogromnym pobudzeniem gospodarczym dla tamtego obszaru. Wszystko wskazuje na to,
że będzie to również wspólne organizowanie wielkiego wydarzenia, jakim będą Igrzyska
Europejskie w 2023 roku. Mówię o tym dlatego, że w sposób szczególny Ojcowie Paulini
również łączą naszą współpracę z Województwem Śląskim – mówi Witold Kozłowski,
Marszałek Województwa Małopolskiego.
Ojcze generale, pragnę zadeklarować w imieniu Zarządu Województwa Małopolskiego, że
ten list intencyjny, który dzisiaj podpisaliśmy, będzie przez nas traktowany bardzo
poważnie. Dołożymy wszelkich starań, abyśmy wspólnie potrafili osiągnąć te cele, które
stawiamy sobie na tym etapie w sposób dość ogólny – chodzi o Europejski Szlak – ale to
będzie musiało przyjąć również formułę bardzo wielu różnych celów, które po drodze
będziemy musieli osiągnąć. Jestem przekonany, że właśnie to miejsce, gdzie dzisiaj
jesteśmy, będzie dla nas ogromnym wsparciem w osiąganiu tych wielkich celów, dzieł,
które stawiamy sobie dzisiaj wspólnie. Bardzo dziękuję, ojcze generale, za możliwość
uczestniczenia wspólnie w tym dużym projekcie. Bardzo serdecznie dziękuję również
naszym sąsiadom z Województwa Śląskiego – dodaje Witold Kozłowski.
Szlak obejmował będzie trasy piesze, rowerowe i samochodowe z opisami obiektów i miejsc,
kwerendą historyczną oraz praktyczną platformą informacyjną. Najważniejszym miejscem na
mapie szlaku na terenie województwa małopolskiego będzie klasztor z 1472 roku i nieco
późniejsza Bazylika Świętego Michała Archanioła i Sanktuarium Męczeństwa Świętego
Stanisława na Skałce wraz z Kryptą Zasłużonych Polaków, a także zabudowania klasztorne z
kościołem pw. Matki Bożej Częstochowskiej na Bachledówce w Czerwiennem.

– Nasze dzisiejsze spotkanie jest ukoronowaniem naszego wspólnego wysiłku o to, aby to
dziedzictwo, które skupia ziemia małopolska zostało w ten europejski szlak włączone.
Wyrażam wdzięczność panom marszałkom i wszystkim, którzy włączyli się w prace, które
zmierzają do rozszerzenia, już na drugie województwo Europejskiego Szlaku Dziedzictwa
Kulturowego Paulinów. Mam nadzieję, że w przyszłości dołączą do nas także inne kraje –
powiedział w Krakowie o. Arnold Chrapkowski, Generał Zakonu Świętego Pawła Pierwszego
Pustelnika.
Kulturowe dziedzictwo Paulinów sięga XIII wieku. Charyzmat Zakonu wskazuje na łączenie życia
kontemplacyjnego z działalnością apostolską. Patronem Zakonu jest Święty Paweł z Teb żyjący
na przełomie III i IV wieku. Wraz z rozwojem Zakonu i wzrastającą liczbą klasztorów i kościołów
Paulini wytworzyli swój styl założeń architektonicznych oraz wystrojów wznoszonych przez siebie
siedzib oraz miejsc kultu. Na poszczególnych terenach powstawały budowle, których, mimo
ogromnych zniszczeń dokonanych przez Turków w wieku XVI na terenie Węgier, a także innych
zawieruch wojennych, zachowało się do naszych czasów.
O wysokiej kulturze materialnej Paulinów świadczą liczne zabytki ruchome stanowiące spuściznę
pokoleń mnichów Zakonu. Należą do nich archiwalia, rękopisy, starodruki, malarstwo, rzeźba,
meble, paramenty liturgiczne (złotnictwo i tkaniny). Osobną dziedziną, w której kultura paulińska
posiada szczególne osiągnięcia jest muzyka kościelna, a jej materialnym śladem są liczne
archiwalia muzyczne zachowane do dziś, w tym zabytkowe księgi liturgiczne oraz dawne
instrumenty muzyczne.
Centralnym punktem Szlaku Paulinów będzie Sanktuarium na Jasnej Górze zlokalizowane w
województwie śląskim. W województwie małopolskim najważniejszym miejscem będzie klasztor i
Bazylika Świętego Michała Archanioła i Świętego Stanisława na Skałce. Oprócz bezcennych
zabytków kultury i sztuki, klasztor skałeczny założony przez Jana Długosza w 1472 roku, posiada
dobrze zachowane archiwum – bibliotekę, która swoje początki ma już w akcie fundacyjnym, w
której znajdziemy wiele bezcennych dokumentów, ksiąg i inkunabułów.
Małopolski odcinek Szlaku Paulinów stanowić będzie naturalną kontynuację fragmentu
szlaku zlokalizowanego na terenie województwa śląskiego, co oznacza, iż jego początek
będzie przedłużeniem szlaku przebiegającego przez teren województwa śląskiego. W
Województwie Małopolskim wytyczonych jest wiele szlaków turystyczno-kulturowych,
które stanowić będą ofertę komplementarną dla Szlaku Paulinów (np. Szlak Orlich Gniazd,
Szlak Architektury Drewnianej, Szlak maryjny), co z pewnością uatrakcyjni zwiedzanie
turystom, którzy wybiorą ten szlak, jako cel zwiedzania i odkrywania Małopolski.